Een doedelzakband functioneert niet zonder een combinatie van pipers en drummers. Maar we vergeten vaak een belangrijke derde groep leden: de bandstewards. Ik weet het eigenlijk al jaren, maar telkens als ik als drum major tijdens een optreden voor een band loop, realiseer ik me weer terdege dat een pipe band niet zonder een paar goede stewards kan.
Ze zijn niet alleen de ‘verzorgers’ van de spelende pipers en drummers (vooral op warme dagen). Ze zijn ook de ‘uitsmijters’ en verkeersregelaars. Want soms zijn optredens niet zonder gevaar.
Toen ik in 2002 voor het eerst met de Holland Massed Pipes and Drums meeliep tijdens de muzikale intocht op de vierde – en laatste – dag van de Nijmeegse Vierdaagse, hadden we als drum majors grote moeite met overenthousiaste toeschouwers en wandelaars. Sommige mensen gingen zelfs voor de band op de grond liggen, in de hoop een glimp op te vangen van wat er onder de kilt werd gedragen. Anderen waren ronduit opdringerig, soms onder invloed van alcohol. Geen fijne ervaringen.
Het jaar erop werd het aantal stewards flink uitgebreid. Ze deelden niet alleen water uit aan de pipers en drummers en hielpen oververmoeide spelers, maar zorgden ook voor beveiliging.
Niet alleen tijdens massed band-optredens met veel publiek zijn stewards onmisbaar. Ik herinner me opdringerige toeschouwers – vaak mannen – die vrouwelijke leden lastigvielen tijdens of na een optreden. Of fietsers die lak hebben aan een bandformatie en gewoon dwars door de band heen rijden. En automobilisten, die geen paar minuten kunnen wachten en koste wat kost door willen rijden terwijl de band voorbij marcheert. Om nog maar te zwijgen van razende brommers, motoren en auto’s die ineens uit een zijstraat komen.
Tijdens een herdenking in de felle zon, waarbij we lang moesten stilstaan, vielen vorig jaar enkele pipers en drummers bijna flauw. De meest schokkende ervaring overkwam mij een paar jaar geleden, toen een jongen totaal onverwacht van een gebouw afsprong, precies op het moment dat wij met de band het plein op marcheerden waar het gebeurde.
Bij optredens in een evenementenhal of op een officieel festival is er meestal wel een EHBO-team aanwezig, maar dat is vooral voor medische gevallen. Eigenlijk zou elke pipe band die op straat optreedt een goed ingespeeld en opgeleid team van stewards moeten hebben. Helaas zie ik dat bij veel bands niet terug. En dat is jammer – en niet handig. Zeker omdat in Nederland de politie vaak niet meer aanwezig is om bands te begeleiden, zoals vroeger nog wel eens het geval was.
Mijn ervaring in Duitsland, waar ik regelmatig pipe bands help als drum major, is dat het daar vaak anders geregeld is. Straatoptredens worden daar regelmatig begeleid door politie of brandweer. Ik heb zelfs meegemaakt dat in een Belgische stad de terroristische dreiging zo reëel was, dat een eenheid militairen en agenten in burger aanwezig was voor de veiligheid van de massed pipes and drums die ik die dag leidde.
Stewards zijn wat mij betreft de ‘vergeten’ bandleden. Ze doen waardevol werk voor de band. Goed opgeleide stewards weten wat ze moeten doen. Ze zijn zowel vóór, tijdens als na een optreden de steun en toeverlaat van de drum major, pipers en drummers.
Toch bungelt de steward vaak onderaan als het gaat om een welverdiende investering, zowel financieel als qua opleiding. En dat moet anders. Dat begint heel simpel: geef stewards herkenbare kleding, inclusief veiligheidsvest. Een EHBO-training en een basiscursus verkeersregeling zijn het minimale wat je als band kunt organiseren. Wat betreft een EHBO-cursus is er genoeg aanbod in Nederland. Voor verkeersregelaars zijn er speciale bureaus waar je niet alleen mensen kunt inhuren, maar ook zelf een basiscursus kunt volgen. Ook een training ‘omgaan met agressie’ is tegenwoordig geen overbodige luxe. Sommige mensen die je tijdens een optreden tegenkomt, hebben een erg kort lontje.
Natuurlijk is dit soort vrijwilligerswerk niet voor iedereen weggelegd. Net als bij elke andere functie binnen de pipe band zoek je stewards die het niet alleen leuk vinden, maar ook de verantwoordelijkheid kunnen nemen en daarmee om kunnen gaan.
Ik denk dat het de kwaliteit van een optreden – zeker op straat – ten goede komt. En dat het verrassingen of problemen achteraf kan voorkomen of beperken. Het initiatief om stewards niet te vergeten kun je als band zelf oppakken, maar ook samen met andere bands organiseren!
Kees Westerkamp (1966) is geen onbekende in de (inter)nationale doedelzakwereld. In zijn muzikale carrière is hij zowel lid geweest van HaFaBra-orkesten als doedelzakverenigingen, heeft hij verschillende bestuursfuncties bekleed en bands of gelegenheidsformaties opgericht. Lees meer over Kees.
